. original text

“Vrouwenbesnijdenis vooral een probleem in moslimlanden”

Roman Baatenburg de Jong, persvoorlichter van Hivos, interviewde Thomas von der Osten-Sacken van de Iraaks-Duitse mensenrechtenorganisatie WADI.

Thomas von den Osten-Sacken van de Iraaks-Duitse mensenrechtenorganisatie WADI ziet het verlammende effect van vrouwenbesnijdenis voor samenlevingen in het Midden-Oosten. ‘Vrouwelijke seksualiteit wordt gezien als een bedreiging’.

WADI publiceerde april vorig jaar een studie die uitwees dat meer dan 50 procent van de vrouwen en meisjes in Koerdistan genitaal verminkt zijn. Recentere gegevens tonen aan dat niet alleen Koerden maar ook Arabieren in Irak vrouwen besnijden. Twintig jaar onafgebroken aanwezigheid ter plaatse maakt WADI tot één van de ‘oudste’ non-gouvernementele organisaties in Irak. Van meet af aan richt zij zich tegen vrouwenbesnijdenis, al is genitale verminking (FGM) een adequatere term.

Is vrouwenbesnijdenis in het hele Midden-Oosten een veelvoorkomend verschijnsel?
De praktijk is zeer wijdverbreid. De meeste mensen denken bij FGM al snel aan Egypte, Somalië en Soedan. Onze bevindingen hebben die houding veranderd. In Afrika wordt het gepraktiseerd bij alle religies. In Azië is het vooral een fenomeen in islamitische landen. Het raakt hoe dan ook miljoenen meisjes.

Hoe verklaart u de hoge prevalentie van FGM in islamitische landen?
Meer in het algemeen kun je zeggen dat misdaden jegens vrouwen gerelateerd zijn aan een gebrek aan vrijheden in een samenleving. Veel islamitische landen ontberen elementaire vrijheden. Een direct verband is dat sommige islamitische rechtscholen FGM als ‘halal’ beschouwen, oftewel toegestaan.

Von den Osten-Sacken somt misstanden op die vaak in een adem genoemd worden met FGM: huiselijk geweld, seksueel geweld, gedwongen huwelijken. Ze vinden achter gesloten deuren plaats. Erover praten is taboe. De Duitse mensenrechtenactivist ziet welke verlammende effecten dit alles heeft op de maatschappij als geheel. ‘Wantrouwen en gespannen familieverhoudingen zijn feitelijk normaal’.

Langzaam maar zeker begint de mentaliteit echter te kantelen. ‘In een dictatuur worden nu eenmaal geen vragen gesteld. Maar met een beetje vrijheid beginnen mensen te praten. In een opener sfeer zijn ze sneller geneigd gevoelige onderwerpen te bespreken en er iets aan te doen’.

Doen regeringen in de regio voldoende om genitale verminking te bestrijden?
Tot een aantal jaar geleden werd FGM niet als probleem erkend. Er werd gewoon niet over gesproken. Nu besteden media in Koerdistan er dagelijks aandacht aan. Onlangs heeft de premier van Koerdistan het in een toespraak aan de orde gesteld. Er is zeker iets veranderd. Maar zonder druk van buiten af gebeurt er niets.

Wie houdt verandering tegen?
Negen van de tien geestelijken, ongeletterde imams, leggen vrouwenbesnijdenis op. Het kan ze niet schelen dat er meisjes aan doodgaan. Feitelijk doden ze het libido in de samenleving. Vrouwelijke seksualiteit wordt in een door mannen gecontroleerde maatschappij als iets gevaarlijks beschouwd. Daarom houden de mullahs angstvallig vast aan hun macht en maken ze mensen wijs dat een clitoris ‘doorgroeit’ en onbesneden vrouwen seksueel overactief worden. Ik had in dit licht eerlijk gezegd veel meer tegenstand verwacht maar onze mobiele teams die voorlichting kwamen geven in dorpen konden overwegend goed hun werk doen.

Jullie hebben onder meer petities aangeboden aan het parlement?
We hebben overal handtekeningen verzameld, in dorpjes, winkels. Vooral in kapsalons ging het goed. Neem mensen serieus dan stellen ze zich voor je open.

Doen westerse landen voldoende om druk op de ketel te houden?
Nee, men vraagt niet door, doen jullie het of niet? Het staat laag op de agenda. Waarom? Kritiek op vrouwenbesnijdenis creëert spanning, je hebt al snel een geschil. En daar houden regeringen niet van.

Daarom roept WADI de Nederlandse regering, de Europese Unie en de Verenigde Naties op om FGM niet langer te negeren en het aan te kaarten tijdens overleg met deze landen. Daarnaast zou er een regionale studie moeten worden uitgevoerd naar de verspreiding van FGM in West Azië.